Chociaż większość separacji małżonków następuje po dłuższym okresie kryzysu, czy to z powodu nieustannych kłótni między małżonkami, różnych, niekompatybilnych już planów życiowych, czy też zdrady, niewielu zainteresowanych wie, jakie możliwości przejęcia mieszkania małżeńskiego w okresie separacji i po rozwodzie przewiduje prawo.
Przepisy prawne, które stanowią podstawę do wydania orzeczenia sądowego w przypadku sporu o przydzielenie mieszkania małżeńskiego w przypadku separacji czy rozwodu, są dość precyzyjne. Kryteria brane pod uwagę przy podejmowaniu decyzji o przydziale mieszkania zależą od sytuacji, w której znajdują się małżonkowie.
Przemoc domowa
W przypadku przemocy domowej ofiara przemocy może wystąpić o przydzielenie mieszkania zgodnie z ustawą o ochronie przed przemocą (Gewaltschutzgesetz).
Podstawę prawną stanowią §§ 1 i 2 ustawy o ochronie przed przemocą. Postępowanie zgodnie z tą ustawą jest szybką procedurą i umożliwia uzyskanie w ciągu kilku dni sądowej decyzji zakazującej sprawcy przemocy domowej wstępu do mieszkania, zbliżania się do ofiar lub nawiązywania z nimi kontaktu. Takie wydalenie z mieszkania jest zazwyczaj czasowo ograniczone do sześciu miesięcy.
Aby złożyć wniosek o przydzielenie mieszkania zgodnie z ustawą o ochronie przed przemocą, należy zwrócić się do właściwego sądu rodzinnego, nakreślić sytuację związaną z przemocą (tj. przemoc fizyczną lub seksualną, która miała miejsce, lub groźbę takiej przemocy) oraz złożyć oświadczenie pod przysięgą.
Wszystko to można zgłosić ustnie w sądzie, a urzędnik sądowy sporządzi protokół, na podstawie którego zostanie podjęta decyzja sądu.
Nie jest konieczne angażowanie adwokata. Osoba wydalona z mieszkania ma możliwość złożenia wniosku o przeprowadzenie rozprawy w sprawie wydanego przydziału mieszkania i w razie potrzeby wykazania, że przydział mieszkania był bezzasadny. Należy wiedzieć, że o przydział mieszkania zgodnie z ustawą o ochronie przed przemocą mogą ubiegać się również osoby nie będące w związku małżeńskim, ale mieszkające razem.
Przydzielenie mieszkania w okresie separacji
Jeśli małżonkowie nie mogą dojść do porozumienia w sprawie przydzielenia mieszkania małżeńskiego na okres separacji, można złożyć wniosek o wydanie orzeczenia sądowego w sprawie przydzielenia mieszkania ten czas zgodnie z § 1361b BGB. Sąd przydziela mieszkanie do wyłącznego użytku, o ile jest to konieczne, aby uniknąć tzw. nieuzasadnionej trudności, biorąc również pod uwagę interesy drugiego małżonka.
Nieuzasadniona trudność nie jest jednoznacznie zdefiniowana w ustawie. Sąd ocenia w każdym indywidualnym przypadku, czy ma ona miejsce. Wymagania są tutaj wysokie: napięte relacje po separacji, „ciche dni” lub regularne kłótnie nie stanowią zazwyczaj nieuzasadnionej trudności w pojęciu prawa.
Również wielkość mieszkania może mieć wpływ na decyzję o przydziale: w dużym domu łatwiej jest mieszkać osobno, nie wchodząc sobie w drogę niż w dwupokojowym mieszkaniu.
Nieuzasadniona trudność, która umożliwia przydzielenie mieszkania, musi wynikać z relacji charakteryzującej się przemocą, nadużyciami lub dotkliwymi szykanami, takimi jak rażące znieważenia lub groźby. Sąd może również przydzielić mieszkanie jednemu z małżonków na czas separacji, jeśli pozostawanie obojga małżonków w mieszkaniu ma negatywny wpływ na dobro małoletnich dzieci mieszkających w gospodarstwie domowym.
Przydzielenie mieszkania po uprawomocnieniu się wyroku rozwodowego
Jeśli małżonkowie nie mogą dojść do porozumienia co do tego, kto przejmie mieszkanie małżeńskie po uprawomocnieniu się wyroku rozwodowego, kwestia ta może również zostać rozstrzygnięta przez sąd. W takim przypadku sąd ocenia, który z małżonków jest w większym stopniu zdany na mieszkania, biorąc pod uwagę dobro dzieci mieszkających w gospodarstwie domowym oraz warunki życia małżonków, lub czy przekazanie mieszkania jest słuszne z innych powodów (§ 1568a BGB).
W przeciwieństwie do przydzielania mieszkania w okresie separacji, nie zakłada się tutaj kryterium tzw. nieuzasadnionej trudności, ale rozważa się, dla którego z małżonków bardziej rozsądne jest opuszczenie mieszkania i poszukiwanie innego miejsca zamieszkania. Kryteria, które mogą decydować o przydziale mieszkania na okres po rozwodzie, to na przykład czas zamieszkiwania w mieszkaniu, kwestia, czy wspólne dzieci pozostają w mieszkaniu i kto przejmie nad nimi opiekę, bliskość miejsca pracy, kontakty społeczne w miejscu zamieszkania lub inwestycje dokonane na poczet mieszkania.
Wniosek o przydzielenie mieszkania po uprawomocnieniu się wyroku rozwodowego można złożyć już w trakcie trwania postępowania rozwodowego. Jeśli sąd przydzieli mieszkanie jednemu z małżonków, małżonek ten zastępuje drugiego w umowie najmu lub, jeśli oboje małżonkowie są stronami umowy najmu, kontynuuje najem jako jedyny najemca. Małżonek opuszczający mieszkanie wycofuje się zatem z umowy najmu.
W przypadku wniosku o przydzielenie mieszkania będącego własnością drugiego małżonka wymagane jest – w odróżnieniu od przypadków dotyczących mieszkań wynajmowanych wykazanie tzw. nieuzasadnionej trudności. Okazuje się, że istnieją sposoby na przejęcie mieszkania małżeńskiego, nawet jeśli po separacji dochodzi do sporu i ostatecznie to sąd musi podjąć decyzję, komu zostanie ono przydzielone.
Warto znać kryteria jakie stosuje sąd przy podejmowaniu takiej decyzji.
Wiedza ta może wskazać drogę do uporządkowania życia po separacji, nawet jeśli analiza własnej sytuacji wykaże, że w przypadku postępowania o przydzielenie mieszkania prawdopodobnie poniesie się porażkę.
W takim przypadku można odpowiednio wcześnie rozpocząć poszukiwania nowego mieszkania. Alternatywnie, zawsze można skorzystać z porady prawnika i opracować strategię postępowania separacyjnego i rozwodowego.
Autorka: Marta Spichal
niemiecka adwokat specjalizująca się w prawie rodzinnym. Od lat udziela porad prawnych w swojej kancelarii i reprezentuje klientów przed sądem
Kontakt LINK
Zabrania się kopiowania i rozpowszechniania zamieszczonych na stronie treści.
Artykuł powstał w ramach projektu Rodzina w Berlinie